Bạn có còn nhớ trải nghiệm học tập sâu sắc nhất của mình không? Đó là khoảnh khắc bạn nhận ra một điều gì đó quan trọng đến mức thay đổi hẳn cuộc đời bạn từ đó về sau.

Có thể đó là một giây phút bừng sáng về nhận thức, một lần đương đầu với thử thách, một cuộc trò chuyện để đời, hay khi bạn chạm tới một góc nhìn hoàn toàn mới về thế giới.

Hãy thử nghĩ về nó, hồi tưởng lại thật sống động: Chuyện gì đã xảy ra? Điều gì dẫn lối đến khoảnh khắc đó? Bạn đã thay đổi ra sao sau sự kiện ấy? Bạn đã làm gì để góp phần tạo nên khoảnh khắc đó, và những gì đã được người khác (một người thầy, người bạn, hay người dẫn dắt) âm thầm chuẩn bị cho bạn?

Bạn có đang hình dung rõ không?

Hãy viết xuống 3 (hoặc 5) điểm quan trọng nhất khiến khoảnh khắc ấy trở nên đặc biệt và mang tính chuyển hóa đến thế. Nếu bạn làm điều này cùng 5-10 người xung quanh, bạn sẽ thấy những câu trả lời còn thú vị và đa sắc thái hơn nhiều so với những gì tôi sắp viết dưới đây. Hãy thử nghiệm và cùng nhau tái tạo những đặc điểm đó nhé.

—

Trước khi chúng ta đối chiếu, tôi đoán chắc rằng khoảnh khắc ấy không diễn ra ở trường học hay giảng đường đại học - hoặc nếu có, nó cũng không nằm trong các tiết học chính quy. Giáo dục truyền thống dường như luôn thất bại trong việc mang lại những trải nghiệm kiểu này, dù chúng là chìa khóa để xây dựng năng lực thích nghi trong một thế giới đang dần sụp đổ. 

Chúng ta cần học cách HIỆN DIỆN khác đi với chính mình, với mọi người và với thiên nhiên, và hiển nhiên việc ngồi im trên ghế nhìn vào bảng trắng hay màn hình không dạy ta được điều đó. Với tư cách là những người kiến tạo thay đổi, chúng ta có trách nhiệm tạo ra những không gian học tập như thế cho chính hệ thống mà ta muốn tác động. 

Bài viết này là một lời mời gọi cùng nhau khám phá xem điều gì thực sự hiệu quả - cho bạn, cho bối cảnh của bạn, và cho thực tại của chúng ta.

Một trải nghiệm bước ngoặt

Với tôi, khoảnh khắc đó đến từ khóa tập huấn Art of Hosting đầu tiên mà tôi tham gia, và đồng tổ chức.

12 người chúng tôi ngồi thành một vòng tròn. Marjeta, người host vòng tròn bắt đầu bằng một giọng nói nhẹ nhàng, đôi bàn tay đặt trên lòng, ngồi khoanh chân trên gối giữa sàn nhà. Cô mời gọi chúng tôi chia sẻ có chủ đích, lắng nghe bằng sự chú tâm và cùng cảm nhận cái toàn thể của nhóm. Sự an tĩnh và chậm rãi của cô đã hoàn toàn thay đổi định nghĩa trong tôi về một người điều phối.

Trước đó, tôi chỉ biết cách làm một giảng viên chuyên nghiệp: đặt ra những câu hỏi mà tôi đoán trước được 80% câu trả lời để rồi "phù phép" hiện thị chúng trên slide kế tiếp. Tôi luôn đứng trước đám đông với đầy năng lượng, kiến thức, sự nhiệt huyết và tự tin rằng mình nắm vững mọi thứ. Tôi có cả một kho tàng các trò chơi, bài tập mô phỏng được thiết kế tinh vi để đảm bảo người học ra về với đúng những kết luận mà tôi muốn. Tôi thực hiện các vòng check-in, thiết lập nội quy, chạy chương trình với nhịp độ dồn dập - yêu cầu mọi người so sánh năng lượng của họ với một con vật hay nêu ra một hành động cụ thể sẽ làm tiếp theo.

Nhưng người host này chỉ nhẹ nhàng hiện diện trong vòng tròn, nhìn vào mắt từng người bằng với sự an tĩnh, và mỉm cười theo một cách khiến nụ cười của nàng Mona Lisa bỗng trở nên thật tầm thường. Tay chân tôi bắt đầu bồn chồn, tai ngứa ngáy. Nhìn quanh, tôi thấy mình không phải là người duy nhất khó chịu.

Mỗi chúng tôi ngồi trên một chiếc gối, vây quanh tâm điểm được bài trí tinh tế với hoa, đá, một khúc gỗ lũa, chiếc khăn, một chiếc chuông nhỏ và một ngọn nến. Chúng tôi nhìn thấy nhau qua vòng tròn, đôi mắt không giấu nổi sự hoang mang: "Giờ mình làm gì đây?". Có tiếng xì xào, mọi người xoay xở không thoải mái trên ghế. Ai đó đùa: "Vậy là mình cứ ngồi đây thôi à? Tôi tưởng mình đến đây để học về điều phối chứ."

Một tiếng thở phào vang lên. Phải mất một lúc lâu, sự điềm tĩnh của người host mới thấm dần sang chúng tôi. Sự im lặng lan tỏa khắp vòng tròn.

Khi mọi người đã thực sự "đáp cánh" và trở nên thoải mái hơn - không phải vì bối cảnh vòng tròn mà vì chúng tôi đã chấp nhận sự thiếu vắng của những chỉ dẫn áp đặt, nhận ra rằng việc có mặt và chú tâm ở đây hoàn toàn là lựa chọn của chính mình -  khi ấy, người host mới cất lời:

"Vòng tròn là một trong những thực hành cổ xưa nhất của nhân loại. Con người đã ngồi quanh đống lửa hàng ngàn năm để kể chuyện, giải quyết vấn đề, đưa ra quyết định và kết nối. Chúng ta không dạy về thực hành vòng tròn; chúng ta chỉ đơn giản là đang nhớ lại nó. Nó không thuộc về bất kỳ tổ chức hay cộng đồng nào. Chúng ta không học về vòng tròn; chúng ta thực hành vòng tròn cùng nhau — thậm chí thực hành một mình."

Rồi cô cầm lên một khúc gỗ lũa tìm được trong một chuyến đi, gọi đó là "vật nói". Một câu hỏi được đưa ra: "Được thuộc về một cộng đồng mang lại cho tôi cảm giác như thế nào?". Khúc gỗ được đặt vào giữa cùng lời mời gọi: "Ai thấy thôi thúc muốn trả lời, hãy cầm nó lên, và khi nói xong, hãy trao cho người bên trái."

Rồi cô ngồi xuống, tựa lưng lại, mở lòng bàn tay trên đầu gối và chờ đợi.

Tôi sững sờ. "Chỉ vậy thôi sao? Mình có thể cầm mảnh gỗ đó và nói bao lâu tùy thích? Không ai được ngắt lời cho đến khi mình xong? Và mình có thể nói bất cứ điều gì đang nghĩ? Hừm, cộng đồng mang lại cảm giác gì nhỉ? Mình đã từng thuộc về một cộng đồng thực sự khi nào?"

Và rồi chúng tôi bắt đầu "nhớ lại". Một người cầm vật nói lên chia sẻ, chúng tôi lắng nghe. Chúng tôi nhìn vật nói di chuyển quanh vòng tròn và cảm nhận sự hồi hộp khi nó tiến gần đến mình. "Mình sẽ nói gì đây, mọi người đang nghe, liệu mình có gì đáng để nói không?". 

Rồi chúng tôi được nhắc nhớ bởi câu chuyện của ai đó rằng việc của mình chỉ đơn giản là lắng nghe. Chúng tôi chậm lại; có người cầm vật nói trong im lặng, có người chia sẻ những câu chuyện cá nhân sâu sắc, có người khóc, có người nhoài người về phía trước đầy đồng cảm.

Sau khoảng một giờ, tôi rời khỏi vòng tròn đó với sự chuyển hóa mà tôi chưa bao giờ hình dung tới. Không phải vì nội dung cuộc trò chuyện, mà là vì hình thái của nó. Đó là lần đầu tiên tôi học được một điều sâu sắc từ một người thầy chỉ nói chưa đầy 5 phút trong suốt buổi học. Mọi người khác đã mang đến trí tuệ, trải nghiệm và góc nhìn của họ - và tôi đã học được rất nhiều từ đó. Nhưng điều tôi học được nhiều nhất chính là sự hiện diện tĩnh lặng, sự khích lệ, cấu trúc đơn giản và lời mời gọi "hãy nhớ lại" của người host.

Tôi từng nghĩ rằng cách duy nhất để tạo ra những trải nghiệm học tập lôi cuốn là phải tràn đầy năng lượng, chuẩn bị kỹ lưỡng các trò chơi và slide. Giờ tôi nhận ra: chúng ta có thể làm rất ít nhưng lại cho phép con người được trải nghiệm chính mình, khám phá tư duy bản thân, đối thoại với người khác và cùng nhau tạo nên những bài học thực sự có ý nghĩa và sâu sắc.

3 đặc điểm tạo nên trải nghiệm này đối với tôi là:

🟠 Tìm thấy một hình mẫu (Role model): Người host đã hiện thực hóa một hệ tư tưởng mới mà tôi đang tìm kiếm. Cô giúp tôi ổn định sau những ngỡ ngàng ban đầu. Tôi chưa từng dám nghĩ mình có thể trao cho mọi người sự tự do lớn đến thế và tin tưởng rằng họ sẽ tự rút ra được những bài học hữu ích.

🟠 Quy trình khác biệt tạo ra kết quả khác biệt: Chưa từng có ai khóc trong các buổi giảng trước đây của tôi, nhưng cũng chưa từng có ai ra về với sự kết nối sâu sắc với chính họ và người khác như ở đây. Người tham gia có thể ra về với vài mẹo vặt để áp dụng vào thực tế, nhưng không phải là sự chuyển hóa tâm thức như tôi đã chứng kiến.

🟠 Cơ hội thực hành ngay lập tức: Ngay ngày hôm sau, tôi đã tự dẫn dắt vòng tròn đầu tiên của mình. Tôi cảm nhận ngay được sức mạnh của việc "ôm giữ không gian" (holding space). Tôi nhận ra mình không cần bắt chước phong cách của bất kỳ ai, mà có thể hòa quyện những phẩm chất của họ với bản sắc của riêng mình để phục vụ nhóm.

🟠 Một cộng đồng cùng thực hành: Sau khóa học, chúng tôi vẫn kết nối, gặp nhau hàng tháng để đào sâu thực hành. Nếu không có cộng đồng này, trải nghiệm sâu sắc kia có lẽ đã chỉ là một kỷ niệm đẹp. Những người bạn đồng hành chính là những người thầy quan trọng không kém người dẫn dắt - đúng như tinh thần của thực hành vòng tròn.

Trong những trải nghiệm học tập mang tính chuyển hóa của bạn, bạn có thấy những yếu tố này không, hay nó hoàn toàn khác biệt?

Điều gì đã khiến nó trở nên mạnh mẽ đến thế?

Và làm thế nào để chúng ta mang những yếu tố đó vào công việc kiến tạo thay đổi mà chúng ta đang làm?

—

Nguồn bài viết: Zlatina Tsvetkova, Learning in complexity and collapse, Blog The Circle Way

Chuyển ngữ: Tròn Lành Việt Nam

‍

‍

‍

‍

‍