Một bài tập giúp định hình lại câu hỏi của bạn theo hướng quyền năng hơn
Mục đích của bài tập này là mỗi người tham gia sẽ rời đi với một phiên bản cải tiến của câu hỏi mà họ mang tới lúc ban đầu. Cũng sẽ rất hữu ích nếu người tham gia thực hành đặt những câu hỏi quyền năng theo hướng rộng mở, không dẫn dắt, không phán xét và mời người đặt câu hỏi đào sâu hơn vào câu hỏi ban đầu của họ. Bằng cách tập trung vào câu hỏi thay vì câu trả lời, người đặt câu hỏi sẽ thực sự có được những hiểu biết hữu ích giúp họ tiến gần hơn đến việc trả lời chính câu hỏi đó.
Khi nào nên áp dụng bài tập này?
Trong những tình huống yêu cầu sự hiện diện và đóng góp đầy đủ của mỗi cá nhân, ví dụ như các cuộc họp cộng đồng thực hành hoặc các cuộc họp trong mạng lưới. Các buổi đào tạo cũng được hưởng lợi rất nhiều từ bài tập này.
Khi nào không nên áp dụng bài tập này?
Trong những tình huống có tiến trình đã được lên kế hoạch cụ thể và chặt chẽ, vì bài tập này khuyến khích tính đa dạng và sự tham gia của cá nhân - điều có thể ảnh hưởng đến sự suôn sẻ của tiến trình đã dự tính trước. Hãy để tâm tới những tình huống mà mọi người cần rất nhiều sự an toàn và một không gian bao chứa thật gần gũi, vì bản chất của bài tập này có xu hướng khiến mọi người mở lòng ra và họ có thể cảm thấy khá thử thách. Ngoài ra, hãy lưu tâm đến nền văn hóa cụ thể mà bạn định đưa bài tập này vào. Trong một số bối cảnh, mọi người có xu hướng đặt câu hỏi chỉ để đánh đố người khác, và bài tập này có thể cần vài sự chuẩn bị thì mới có thể “hạ cánh” tốt đẹp.
Nguyên tắc cơ bản của Wicked Question Game
1. Đặt câu hỏi
Đáp lại câu hỏi ban đầu bằng cách đặt thêm những câu hỏi khác, thay vì đưa ra câu trả lời hoặc lời khuyên hữu ích.
2. Ưu tiên câu hỏi mở
Đặt các câu hỏi mở (câu hỏi W – Who, What, When, Where, Why, How), và tránh các câu hỏi đóng (câu hỏi yêu cầu quyết định hoặc trả lời có/không).
3. Hiện diện
Kết nối với chính mình, thực hành sự đồng cảm với bản thân, đồng thời đồng cảm với những thành viên khác trong nhóm.
4. Cởi mở
Nuôi dưỡng một thái độ cởi mở, tò mò và mang tính thử nghiệm. Cho phép tâm trí mình không cần phải có câu trả lời cho mọi câu hỏi, cũng không nhất thiết phải hiểu mọi thứ.
5. Tin vào dòng chảy
Cho phép nhịp độ của các câu hỏi thay đổi theo diễn tiến của quá trình — có lúc nhanh, có lúc chậm, đôi khi thậm chí có những khoảng lặng ngắn giữa các câu hỏi.
Bạn có thể đọc hướng dẫn gốc của bài tập tại đây
Nhóm bắt đầu ngồi thành vòng tròn. Mỗi người nhận được một tờ giấy nhớ (hoặc một mẩu giấy) và một cây bút. Người hướng dẫn giới thiệu mục đích của bài tập (theo phần mô tả bên trên) và dành một vài phút để làm rõ những gì góp phần tạo nên một 'câu hỏi quyền năng' (powerful questions), ví dụ như câu hỏi rộng mở, không dẫn dắt, không phán xét, tập trung vào các khả năng mới. Sau đó, mời người tham gia viết ra một câu hỏi quan trọng nhất đối với họ tại thời điểm hiện tại. Câu hỏi không cần hoàn hảo, vì bài tập này sẽ giúp họ cải thiện câu hỏi của mình.
Sau khi mỗi người đều đã viết ra câu hỏi của mình, chia người tham gia thành các nhóm nhỏ hơn, mỗi nhóm gồm 4-5 người.
Trực tiếp: Người tham gia chia thành các nhóm 5 người và ngồi thành một vòng tròn (có thể dùng ghế).
Trực tuyến: Người tham gia chia thành các nhóm 5 người trong các phòng thảo luận (breakout room).
Các thành viên trong nhóm nhỏ sẽ trò chuyện với nhau để hỏi về các câu hỏi, tập trung vào câu hỏi được viết ra tại Bước 1 của một người tham gia tại một thời điểm nhất định. Tuy nhiên, các thành viên chỉ được trao đổi bằng cách đặt câu hỏi - không nhận định, không chia sẻ quan điểm cá nhân. Nếu ai đó đưa ra một nhận định, mọi người trong nhóm sẽ hỏi lại: “Bạn có câu hỏi nào đằng sau nhận định này không?".
Người A – Khởi xướng vòng chơi bằng cách đưa ra câu hỏi đầu tiên
Người A bắt đầu một vòng của Wicked Question Game bằng cách đưa ra câu hỏi đầu tiên.
Sau đó, người này lắng nghe một cách chủ động những câu hỏi được các thành viên khác trong nhóm đưa ra, đồng thời hướng sự chú ý của mình tới những cảm xúc, cảm giác và suy nghĩ nảy sinh trong quá trình lắng nghe.
Người A quyết định khi nào vòng chơi kết thúc — có thể là khi câu hỏi ban đầu đã được khám phá đủ sâu, khi một sự khai mở đã xuất hiện, hoặc khi một câu hỏi mới nảy sinh và có thể mở ra một hướng đi tiếp theo.
Ví dụ về câu hỏi:
“Điều gì có thể giúp tôi cảm thấy kết nối hơn với chính mình và với các đồng nghiệp trong buổi họp nhóm sắp tới, để chúng tôi có thể cùng nhau xử lý khối lượng công việc lớn một cách xây dựng trước thời hạn sắp tới?”
Người B – Người giữ không gian và quan sát quá trình, đứng lên
Người B là một trong những “thành viên khác của nhóm”. Người này đứng lên để có một góc nhìn khác về quá trình, từ đó thường có thể xuất hiện những câu hỏi hoàn toàn khác.
Khi Người B cảm thấy mình có một thôi thúc muốn đặt câu hỏi, họ sẽ ngồi xuống để đặt câu hỏi, và một thành viên khác trong nhóm sẽ thay vị trí của Người B và đứng lên quan sát.
Các thành viên khác – Người C và D (ít nhất hai người), lắng nghe chủ động câu hỏi của Người A
Sau đó, họ tiếp tục khám phá câu hỏi của Người A bằng cách lần lượt đặt thêm các câu hỏi.
Dựa theo trực giác và dòng suy nghĩ liên tưởng, các thành viên trong nhóm nói ra những câu hỏi xuất hiện trong đầu mình.
Không có câu hỏi đúng hay sai — kinh nghiệm cho thấy những câu hỏi thoạt đầu có vẻ nghịch lý đôi khi lại có thể tạo ra tác động rất sâu sắc.
Ví dụ về các câu hỏi:
“Bạn cảm thấy mình đang kết nối với ai?”
“Một điều gì có thể giúp bạn nhận ra những nguồn lực sẵn có và những giới hạn của mình trong buổi họp?”
“Bạn cần làm gì để không cảm thấy kết nối với chính mình và các thành viên trong nhóm?”
“Khối lượng công việc của dự án cần ở mức nào để có thể hoàn thành đúng thời hạn?”
Phân vai cho vòng đầu tiên:
Người A đưa ra câu hỏi của mình (có thể chia sẻ ngắn kèm theo bối cảnh) -1 phút
Người B đứng lên để quan sát quá trình và có thể là người giữ thời gian cho nhóm
Người C, D, E — hoặc tất cả những thành viên còn lại trong nhóm — đặt các câu hỏi mở, chẳng hạn như những câu hỏi khám phá mối quan hệ giữa người đặt câu hỏi và chính câu hỏi của họ. Bất cứ lúc nào, khi người B cảm thấy mình có một thôi thúc muốn đặt câu hỏi, họ sẽ ngồi xuống để đặt câu hỏi, và một thành viên khác trong nhóm sẽ thay vị trí của Người B và đứng lên quan sát.
Ví dụ, nếu câu hỏi ban đầu là "Làm thế nào để tôi có thể trở thành một người mẹ tốt hơn?". Có thể nhận ra ở đây có một sự phán xét theo hướng tiêu cực rằng “Tôi chưa phải một người mẹ tốt”. Một cách tốt hơn để định hình lại câu hỏi có thế là "Làm thế nào để tôi có thể khai thác trí tuệ làm mẹ bẩm sinh bên trong mình?"
Phần này có thể kéo dài trong 5'.
Khi người đưa ra câu hỏi ban đầu cảm thấy đã đủ, người đó có thể chia sẻ 1 vài điều mình thấy thú vị hoặc chạm từ vòng vừa rồi trong khoảng 1 phút. Sau đó, các vai trò được phân lại để bắt đầu vòng tiếp theo.
Lưu ý: Trước khi bắt đầu, nếu câu hỏi chưa đủ ổn (không phải câu hỏi mở, hay chưa rõ từ để hỏi....), các thành viên trong nhóm có thể giúp định hình lại câu hỏi sao cho rộng mở, không dẫn dắt, không phán xét,...
Bạn cũng có thể không bấm giờ và để mỗi vòng đặt câu hỏi diễn ra tùy theo nhu cầu của nhóm, tin tưởng vào quá trình và tin rằng mọi người sẽ đạt được điều gì đó từ trải nghiệm này.
Tùy vào thời gian cho phép, có thể không phải tất cả mọi người đều có cơ hội khám phá câu hỏi ban đầu của mình. Trong trường hợp này, nên thông báo trước cho người tham gia và khuyến khích mỗi người tự chịu trách nhiệm về việc sử dụng thời gian và cơ hội của nhóm.
Sau khi hết 7 phút, lặp lại quy trình này với từng thành viên khác trong nhóm cho đến khi mọi người đều có cơ hội được chơi (nếu họ muốn).
Thu hoạch cá nhân: Trực tiếp và trực tuyến: Mời người tham gia dành thời gian viết riêng trên một tờ giấy (có thể dùng giấy màu) câu hỏi ban đầu của mình, cùng với sự nhận ra hoặc điều cốt lõi (insight/essence) đã xuất hiện từ quá trình thực hành.
Thu hoạch tập thể: Mời một vài người trong nhóm chia sẻ: “Tôi đã trải nghiệm/quan sát/cảm nhận/nhận ra điều gì? Điều gì khiến tôi bất ngờ?” hay Bạn học điều được gì về câu hỏi của mình? Bạn thấy sao khi chỉ đưa ra những câu hỏi quyền năng và không đưa ra nhận định nào cả? Khuyến khích người tham gia chia sẻ điều cốt lõi thay vì kể lại những câu chuyện dài.